متاسفانه بهره برداری از طرح های فاضلاب در کشور همگام توسعه طرحهای آبرسانی نبوده است. در شهرهای دیگر کشور مانند رشت، کرمانشاه، سنندج، خرم آباد و اهواز از چاه های جذبی و یا شبکه های سنتی استفاده می شد. در اصفهان انتقال فاضلآب با دست و چرخ سنتی انجام می گرفته و برای اولین بار در سال 1336 کار لوله گذاری شبکه آن آغاز گردید و تا سال 1340، 85 کیلومتر لوله گذاری شبکه فاضلآب انجام گرفت. در سال 1349 احداث تصفیه خانه آن و در 1354 سال مطالعه اول و دوم صورت پذیرفت. فاضلاب شهر های استان تهران نیز از گذشته که جمعیت زیادی نداشت از طریق چاههای جاذب دفع می گردید و جهت اجتناب از آلودگی آب چاهها و قنوات، تمهیداتی به منظور دور نگه داشتن چاههای فاضلاب از آنها بکار می بستند. با توسعه شهرها و رشد جمعیت، آبرسانی به سکنه به لحاظ کمیت از توان قنوات و چاه های سنتی خارج شد و آب از طریق احداث سد برروی رودخانه های کرج، لتیان و سپس لار به منتقل گردید.ورود آب از منابع جدید در چرخه طبیعی آب اثر گذاشته و باعث بالا آمدن تدریجی سطح آبهای زیرزمینی گردیده است و در بعضی از مناطق بیم آن می رود که باعث تداخل آن با چاههای فاضلاب شود که طبیعتاً آلودگی منابع آبهای زیرزمینی را نیز در این مناطق بدنبال خواهد داشت. در بعضی از مناطق میزان افزایش سطح آبها به حدی بود که حتی به زیرزمین ها نیز نفوذ کرد. از طرف دیگر توسعه شهرها به مناطق سنگی و رسی باعث احداث ساختمان در مناطقی شد که چاه های فاضلاب در آنها کارآیی لازم را ندارند. در نتیجه به تدریج قنوات و جوی ها معبر فاضلاب شده و یکی پس از دیگری به لیست منابع آب آلوده اضافه شدند. در حال حاضر یکی از بزرگترین طرح های شرکت، طرح فاضلاب شهر تهران است.
تاریخچه پروژه فاضلاب تهران
مطالعات مقدماتی طرح فاضلاب تهران توسط برنامه عمرانی سازمان ملل متحد (UNDP) و سازمان بهداشت جهانی(WHO) از سال 1350 آغاز گردید. گزارش نهایی مطالعات مرحله اول طرح در سال 1353 از طرف مهندسین مشاور الکساندر گیب و جان تیلور و با همکاری مهندسین مشاور " تهران بوستون و کورس " ارائه گردید که مشتمل بر طرح جمع آوری فاضلاب تهران و همچنین آبهای سطحی بوده است. در سال 1355 تکمیل مطالعات مرحله اول و انجام مطالعات مرحله دوم شبکه فاضلاب تهران توسط وزارت نیرو به مهندسین مشاور الکساندر گیب و جان تیلور و مهندسین مشاور اینفوتک و مطالعات جمع آوری آبهای سطحی به شهرداری تهران واگذار گردید. مطالعات تکمیلی مرحله اول در سال 1356 و برای محدوده 25 ساله خاتمه یافت. نظر به اینکه ادامه مطالعات چندین سال دچار وقفه گردید، لذا تغییرات عمده ای در مبانی مطالعات طرح به ویژه جمعیت، تراکم و بافت شهری و کاربری زمین بوجود آمد. در جهت به هنگام نمودن مطالعات قبلی براساس شرایط جدید طرح و بازنگری مرحله اول و انجام مطالعات مرحله دوم در سال 1364 به مهندسین مشاور ری آب واگذار گردید. بازنگری طرح مذکور در سال 1365 تکمیل شدو به تصویب سازمان آب منطقه ای تهران رسید و به دنبال آن مطالعات مرحله دوم آغاز گردید به دنبال تغییر کارفرمای وقت از سازمان آب منطقه ای تهران به شرکت آب و فاضلاب استان تهران و با توجه به هزینه های بسیار بالای اجرای طرح مذکور اقداماتی به منظور اخذ وام از بانک جهانی صورت پذیرفت که مجدداٌ اصلاحات و تغییراتی در مبانی مرحله اول در برداشت و به لحاظ بروز مشکلات عدیده ناشی از عدم دفع بهداشتی فاضلاب و نیاز به اجرای هرچه سریعتر طرح در سال 1372 کنترل مطالعات مرحله اول و انجام مطالعات دوم براساس تغییرات حاصله به مهندسی مشاور مهاب قدس واگذار گردید. طی جلسه مورخ 24/2/73 در شرکت آب و فاضلاب استان تهران، پس از بررسی مشکلات و ارزیابی نتایج مطالعات و کلیات طرح به تصویب رسید و به دنبال آن تهیه نقشه های اجرایی شروع شد.
آخرین وضعیت بخش فاضلاب
در بخش فاضلاب شرکت دارای 170 هزار مشترک فاضلاب می باشد که این تعداد مشترک حدود 17.6 درصد جمعیت شهرهای استان را تحت پوشش قرار می دهد. تعداد 11 تصفیه خانه فاضلاب در سطح استان در حال بهره برداری است و 2782 کیلومتر شبکه فاضلاب و خط انتقال نیز در مدار بهره برداری قرار دارد.
از تعداد 54 شهر استان برای تعداد 27 شهر مطالعات جمع آوری و دفع فاضلاب انجام شده و در تعداد 19 شهر عملیات اجرایی طرح فاضلاب در حال اجرا می باشد.
هدف گذاری شرکت بر اساس ارتقاء تاسیسات جهت تحت پوشش قراردادن جمعیت حدود 11 میلیون نفر در خصوص خدمات دفع بهداشتی فاضلاب در افق طرح ها است.